Joost  Scheffers

“Waar ligt Egypte op de wereldkaart?”

Mijn docent Arabisch Mostafa vertelde eens over een project dat hij had gestart, Mish Madrasa (geen school). Mostafa heeft met een aantal vrienden bij hem thuis in een lege kamer een soort klaslokaal ingericht, waar ze les geven aan kinderen uit de buurt. Het onderwijs in Egypte is behoorlijk slecht en docenten verdienen weinig. Er is publiek onderwijs, maar ook privaat. Dat laatste is alleen betaalbaar voor de rijkeren. Mijn vrienden die op publieke scholen hebben gezeten, beschrijven dat als een grote verschrikking met veertig tot vijftig kinderen in een klein klaslokaal. Mostafa zat ooit op een privéschool, maar na het overlijden van zijn vader kon de familie het geld voor de privéschool niet meer opbrengen.

IMG_439317002

In de middag geven Mostafa en zijn vrienden les uit kinderen de buurt, omdat ze vrijwel niets op de publieke scholen leren en het weinig hoop geeft op een goede baan. “Mijn vrienden van de basisschool kwamen uit een minder rijk gezin dan ik”, vertelt Mostafa als ik hem vraag naar zijn motivatie om het project te starten. “Door hard te werken en het geld dat we hadden, kon ik uiteindelijk aan de universiteit studeren. Mijn vrienden konden dat niet, terwijl zij vaak slimmer en intelligenter waren dan ik. Daardoor ben ik nu docent Arabisch geworden. Veel van mijn vrienden zijn in criminaliteit en drugshandel terecht gekomen en er zitten veel vast. Alleen omdat hun families minder geld hebben dan die van mij”. Mostafa zegt het met een betrokken gezicht. “Nu ik goed terecht ben gekomen, wil ik iets teruggeven en zijn we begonnen met deze lessen”. Mostafa geeft Engels, en andere vrienden weer wiskunde en maatschappijleer.

Een andere wijk dan ik gewend ben
Op een middag ga ik met Mostafa mee naar zijn huis om te kijken hoe zijn project eruit ziet. Van te voren koopt Mostafa een wereldkaart, daar wil hij het vandaag over hebben. Na een rit in de metro en een microbus, komen we aan in de wijk van Mostafa. Meteen is te merken dat het een armer gedeelte is. Naast de plek waar uitstappen, liggen grote bergen afval. “Dat wordt hier niet heel vaak opgehaald”, zegt Mostafa als hij mijn gezichtsuitdrukking ziet nadat de stank ons tegemoet komt. We lopen over een niet-verharde weg naar Mostafa’s huis. Mostafa stapt flink door en ik kijk om mij heen naar de buurt waar ik voor het eerst kom. Alles is ouder, viezer, minder netjes en ongeorganiseerder dan de buurten waar ik normaal kom. Ik vind het interessant om er te zijn, omdat ik er in mijn eentje nooit zou komen. Ook besef ik dat het dichtknijpen van mijn neus en de hand voor mijn mond in een automatische reactie op de enorme stank van het afval, een niet heel aardige reactie is tegenover Mostafa die mij vandaag mee op pad neemt. Met een flinke pas loopt hij richting zijn huis. Ik been Mostafa bij, zeg dat ik het fijn vind hier te zijn om ook dit deel van Caïro te zien, hem dankbaar ben voor het meenemen en vraag wat dingen over de buurt waar hij opgroeide.

Aangekomen bij Mostafa’s huis drinken we -uiteraard- eerst thee. Op het balkon kijken we uit over de buurt. “Ik zie nergens politieagenten”, merk ik op. “Die zijn hier ook niet”, antwoordt Mostafa droogjes alsof het de normaalste zaak van de wereld is. “Ik heb ze hier al jaren niet meer gezien. Eén keer kwamen ze nog zwaarbewapend in patserwagens de wijk binnenrijden toen Moslimbroeders hier demonstreerden”. Zoals op meerdere plekken in Caïro en Egypte zorgen de buurtbewoners onderling voor de veiligheid door elkaar te beschermen. “Kijk, precies op dat punt ben ik een poosje geleden beroofd”. Mostafa wijst naar een plek onder het viaduct met een kleine kiosk, een theehuis en wat andere winkeltjes aan de straat. “Iemand onder invloed van drugs en met een mes wilde mijn telefoon en geld hebben. Ik begon hard te roepen en gaf hem een dreun. Direct kwamen uit alle kanten van de buurt mensen aangerend. De man van het theehuis met een gebroken fles als wapen”.

IMG_439312771

Egypte op de wereldkaart
De belt gaat en het eerste meisje van de klas van vanmiddag staat, een half uur te vroeg, voor de deur. Ze stapt direct op mij af, geeft een hand en stelt zich voor. We lopen naar het ‘lokaal’ waar Mostafa de les geeft. Ondertussen maak ik een praatje met het meisje. Ze is 14 jaar en draagt een hoofddoek met zwart gewaad. In het lokaal legt Mostafa wat spullen klaar voor de les en ontvouwt de wereldkaart. “Waar ligt Egypte?” vraagt Mostafa aan het meisje. Ze tuurt over de kaart en kijkt dan weer naar Mostafa. “Kijk nog eens goed”, moedigt Mostafa haar aan. Dan begint het meisje de namen van de landen op de kaart te lezen op zoek naar Egypte. Uiteindelijk wijst Mostafa het aan. Ik sta ernaar te kijken en weet niet wat ik zie. Een meid van 14 jaar.. Natuurlijk weet ik dat het onderwijs in Egypte niet optimaal is, maar dit had ik ook niet verwacht. “Heeft ze dat nooit op school gehad?” vraag ik later. “Nee, op de publieke scholen leren ze je niks, dat zei ik je toch?” Ik kan het nog steeds moeilijk beseffen en me niet voorstellen wat kinderen daar dan de hele dag doen. Ze gaan wel over naar de volgende klas. “Dan schrijft de juf de antwoorden op het bord, en die schrijven de kinderen dan weer over op hun papier. Dan mogen ze door naar de volgende klas”.

Steeds meer kinderen druppelen binnen. Ik begin langzaamaan te snappen wat Mostafa bedoelt. “De ouders zijn heel arm en die kinderen hebben écht helemaal niks. Daarom zorg ik voor alles”, vertelde Mostafa eerder toen hij met pennen en schriften bezig was. De kinderen van ongeveer tussen de 12 en 14 jaar dragen vies uitziende kleren, soms met gaten erin en oude schoenen of slippers. Alle kinderen die binnenkomen en mij zien, komen direct op mij af, geven een hand en stellen zich voor. Na de les komen ze mij ook allemaal één voor één weer gedag zeggen). Als ik later tegen Mostafa opmerk dat ik het opvallend vindt dat ze, als kinderen, mij allemaal een hand komen geven, ziet hij er niks bijzonders in. Van te voren had Mostafa de kinderen ook niet verteld dat ik langs zou komen.

Gedurende de les kijk ik vanuit een hoekje hoe bevlogen Mostafa de kinderen wat Engels bijbrengt. Ik blijf maar nadenken. Het meisje met de kaart, hoe deze kinderen eruit zien en nu na school langskomen om extra dingen te leren. Alles wat Mostafa mij eerder over hen vertelde, klopt. Alleen nu begin ik het te begrijpen en in te zien wat het Egyptische onderwijssysteem kinderen bijbrengt. En wat dat weer voor invloed heeft op de Egyptische samenleving. Een kwart van de Egyptenaren is analfabeet. Hoe kun je ooit een democratie hebben in Egypte waar in het westen graag over wordt gesproken? Of überhaupt verkiezingen. Op school leren ze er niets over.

Mish Madrasa heeft een Facebook pagina en website.

Later toegevoegd: Een item van de Sky News Arabia over Mostafa’s project Mish Madrasa. Ook hebben ze in de Britse krant The Guardian gestaan.